Lịch sử hàng
nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc ta cho thấy, để xây dựng và bảo vệ
Tổ quốc, hầu hết các triều đại đều quan tâm yếu tố lòng dân, xây dựng thế trận
lòng dân; coi yếu tố lòng dân là một trong những thành tố đặc biệt quan trọng,
cơ sở nền tảng để thúc đẩy, phát huy các thành tố khác, có thể chuyển hóa thành
sức mạnh vật chất to lớn trong xây dựng và bảo vệ, phát triển đất nước. Tuy
nhiên, cũng có triều đại không quan tâm đúng mức việc xây dựng thế trận lòng
dân nên thế nước suy yếu, đất nước lâm nguy.
Ngay trong bình minh của lịch
sử dựng, giữ nước, nước Văn Lang
của các Vua Hùng đã phải đối phó với các âm mưu, ý đồ và tham vọng xâm lấn,
bành trướng của các thế lực bá quyền phương Bắc. Các Vua Hùng đã
tập hợp muôn họ, phát huy lòng yêu nước, tinh thần bất khuất, ý chí quyết tâm
bảo vệ đất nước, bảo vệ dân tộc. Trước nạn ngoại xâm, được sự đồng lòng, đồng
sức của nhân dân, sức dân đã lớn lên như thần Phù Đổng, đánh thắng kẻ thù.
Trong cộng đồng người Việt đã sớm hình thành ý thức dân tộc, ý thức tự lập, tự
cường, ý thức giữ nước được nhà nước khơi dậy, quy tụ vào công cuộc xây dựng
đất nước, chống giặc ngoại xâm, tạo cơ sở, tiền đề cho việc hình thành, phát
triển thế trận lòng dân ở thời kỳ lịch sử tiếp theo.
Từ thế kỷ II trước Công nguyên đến thế kỷ X, nước ta rơi
vào ách thống trị, đô hộ tàn khốc của các vương triều phong kiến phương Bắc,
song nhân dân ta vẫn nung nấu tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường đấu tranh chống
ngoại xâm, giải phóng dân tộc. "Tinh thần và ý chí này được những người
tiến bộ, tiêu biểu trong nhân dân khơi dậy, quy tụ, phát huy trong các cuộc
khởi nghĩa chống ách đô hộ, giành lại quyền độc lập dân tộc". Tiêu biểu là các cuộc khởi nghĩa do
Hai Bà Trưng lãnh đạo chống lại sự thống trị của Nhà Hán (năm 40-43); tiếp
theo, nhiều cuộc khởi nghĩa của nhân dân ta chống chính quyền đô hộ Nhà Hán đã
nổ ra trong suốt hai thế kỷ đầu Công nguyên. Sang thế kỷ thứ III, ngay trong
thời kỳ bọn đô hộ có lực lượng hùng mạnh, đã củng cố được ách thống trị và đang
đẩy mạnh dã tâm đồng hóa, vẫn bùng nổ cuộc khởi nghĩa lớn của Bà Triệu lãnh đạo
chống lại sự đô hộ của Nhà Ngô (năm 248). Cuộc khởi nghĩa do Mai Thúc
Loan lãnh đạo (năm 722); khởi nghĩa của Phùng Hưng, Phùng Hải (năm 766); binh
biến của Dương Thanh (năm 819); khởi nghĩa của Khúc Thừa Dụ đầu thế kỷ X; khởi
nghĩa của Dương Đình Nghệ (năm 931). Đặc biệt, vào năm 938, Ngô Quyền, vị tướng
giỏi với tài thao lược và huy động sức mạnh lòng dân, được quân của các tướng,
hào kiệt địa phương cùng đông đảo nhân dân trong vùng cung cấp tình hình sông
nước, địa hình, địa vật,... nên đã đánh thắng quân Nam Hán xâm lược trên sông
Bạch Đằng, giành lại quyền làm chủ đất nước, mở ra thời kỳ xây dựng quốc
gia phong kiến độc lập, kết thúc hoàn toàn thời kỳ Bắc thuộc trên đất nước ta.
Trong thời kỳ văn minh Đại Việt, mặc dù có những lúc
thăng trầm, nhưng nhìn chung các vương triều phong kiến đã ý thức khá đầy đủ vị
trí, vai trò và phát huy được sức mạnh lòng dân trong giữ nước, thế trận lòngdân trong thời kỳ này thể hiện tập trung trước hết ở tinh thần đoàn kết, ý chí quyết giữ độc lập dân tộc của toàn dân trong
xây dựng nhà nước phong kiến thống nhất, tiến hành cuộc kháng chiến chống quân
xâm lược. Đặc biệt là các cuộc kháng chiến chống quân Tống lần thứ nhất của Lê
Hoàn (năm 981); kháng chiến
chống quân xâm lược Tống lần thứ hai (năm 1075-1077) của Nhà Lý; 3 lần kháng
chiến chống quân Nguyên Mông của Nhà Trần ở thế kỷ XIII; kháng chiến chống quân
Minh của Lê Lợi, Nguyễn Trãi ở thế kỷ XV; Phong trào Tây Sơn chống quân Thanh ở
thế kỷ XVIII; các phong trào chống thực dân Pháp xâm lược khắp từ Bắc chí Nam ở
thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.
Tinh thần yêu nước, ý chí quyết giữ độc lập dân tộc của toàn dân đã được huy động cho các
cuộc kháng chiến thắng lợi, lập thành thế trận lòng dân vững chắc, tạo nên sức
mạnh vô cùng to lớn cho các triều đại phong kiến lãnh đạo nhân dân xây dựng và
bảo vệ đất nước. Những lúc mà thế trận lòng dân được xây dựng, phát huy tốt thì
lúc đó các triều đại phong kiến lãnh đạo nhân dân kháng chiến thắng lợi và xây
dựng đất nước phát triển. Tiêu biểu ở các giai đoạn kháng chiến chống giặc
ngoại xâm và thời kỳ hưng thịnh của Tiền Lê, Lý, Trần, Hậu Lê, Tây Sơn. Trong
các thời kỳ này, lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết dân tộc, ý chí chống giặc
ngoại xâm, xây dựng và bảo vệ đất nước của nhân dân được các triều đại coi
trọng, phát huy, quy tụ. Từ đó, tiềm lực mọi mặt của đất nước được tăng cường,
tạo sức mạnh tổng hợp to lớn để ngăn ngừa, đẩy lùi nhiều cuộc chiến tranh, đánh
thắng nhiều kẻ thù lớn, như: Tống, Mông - Nguyên, Minh, Thanh,... bảo vệ vững
chắc độc lập dân tộc, chủ quyền lãnh thổ của đất nước. Ngược lại, lúc nào việc xây dựng thế
trận lòng dân không tốt thì lúc đó đất nước lâm nguy, tiêu biểu như ở thời Nhà
Hồ (đầu thế kỷ XV) cai trị đất nước bằng chính sách quốc trị không hợp lòng
dân, xây dựng phát triển nền nghệ thuật quân sự không dựa vào sức mạnh của toàn
dân, không xây dựng được ý chí chiến đấu trong binh sỹ,.. do đó đã để đất nước
rơi vào tay giặc Minh. Triều đại chúa Trịnh ở phía Bắc, chúa Nguyễn ở phía Nam
(thế kỷ XV-XVIII) luôn tranh giành quyền lực giữa các họ trong triều bằng nội
chiến, khiến dân chúng lầm than oán giận, không tạo được sức mạnh của thế trận
lòng dân để phát triển đất nước. Triều đình Nhà Nguyễn thời kỳ nửa cuối thế kỷ
XIX, đã cai trị đất nước không dựa vào dân, đối lập quyền lợi của dòng họ với quyền
lợi tối cao của dân tộc, kìm hãm phong trào chống Pháp của nhân dân, không tin
vào sức mạnh của dân tộc, khiếp nhược trước sức mạnh của kẻ thù, do đó đất nước
đã rơi vào ách thống trị của thực dân Pháp.
Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, bước lên vũ đài
chính trị, chính thức đảm nhiệm sứ mệnh lịch sử lãnh đạo cuộc cách mạng dân tộc
dân chủ, chống đế quốc, phong kiến, thực hiện độc lập dân tộc, người cày có
ruộng thì tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh, truyền thống, bản sắc văn hóa
dân tộc được khơi dậy, phát huy mạnh mẽ và có bước chuyển biến nhảy vọt theo hệ
tư tưởng của giai cấp công nhân. Các tầng lớp nhân dân ngày càng tin tưởng vào
sự lãnh đạo của Đảng, phát huy cao độ những giá trị tốt đẹp của truyền thống
dân tộc, tinh thần yêu nước chống giặc ngoại xâm, tự giác thực hiện đường lối
của Đảng trong mọi việc làm, kể cả lúc thuận lợi cũng như trong hoàn cảnh khó
khăn của cách mạng.
Ở cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945, dưới sự lãnh đạo của
Đảng, với khẩu hiệu giành độc lập
dân tộc, xây dựng xã hội mới, nhân dân cả nước đồng
lòng, nhất loạt đứng lên dưới ngọn cờ của Đảng tranh đấu giành độc lập, tạo ra thế trận
lòng dân vững chắc để thực hiện tổng khởi nghĩa vũ trang toàn dân. Sức mạnh của toàn dân
được phát huy cao độ, do vậy, chỉ trong thời gian ngắn, cuộc tổng khởi nghĩa đã
giành thắng lợi, chính quyền đã về tay công nông từ Trung ương cho đến các địa
phương. Trong cuộc kháng chiến chống thực
dân Pháp, lực lượng của ta liên
tục phát triển từ nhỏ đến lớn, từ yếu đến mạnh, từng bước tạo nên thế áp đảo
quân địch, kết thúc chiến tranh bằng thắng lợi rực rỡ của Chiến dịch Điện Biên
Phủ, đưa đến việc ký Hiệp định Giơ-ne-vơ về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa
bình ở Việt Nam.
Mặc dù, sau kháng chiến chống thực dân Pháp, có những sai
lầm trong cải cách ruộng đất, nhưng Đảng ta đã dám nhìn thẳng vào sự thật,
nhanh chóng sửa sai nên đã tiếp tục quy tụ được lòng dân, cả nước một lòng,
toàn dân đoàn kết xung quanh Đảng để tiến hành kháng chiến chống Mỹ và kiến
quốc.
Đại thắng mùa Xuân năm 1975 đã kết thúc cuộc kháng chiến
chống Mỹ, cứu nước vĩ đại của nhân dân ta.
“Thắng
lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước là thành quả tổng hợp của một loạt
nhân tố tạo nên sức mạnh vô địch của cách mạng Việt Nam, trong đó phải kể đến
vai trò và giá trị to lớn của thế trận lòng dân đã được Đảng ta và Chủ tịch Hồ
Chí Minh dày công xây dựng. Thế trận lòng dân trong giai đoạn này thể hiện
trước hết ở sự đồng thuận của toàn
dân với đường lối tiến hành đồng
thời hai chiến lược cách mạng, cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc, cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân
ở miền Nam”.
Cuối những năm
70 của thế kỷ XX, biên giới nước ta ở phía Tây Nam và phía Bắc bị các thế lực thù
địch phát động chiến tranh xâm lấn. Để bảo vệ biên cương Tổ quốc, Đảng ta đã
kêu gọi toàn dân, toàn quân đứng lên đánh đuổi quân xâm lược ra khỏi đất nước. "Thắng lợi của quân, dân ta ở biên giới phía Tây Nam và phía Bắc, một
lần nữa chứng minh thế trận lòng dân có vai trò đặc biệt quan trọng trong sự
nghiệp bảo vệ chủ quyền lãnh thổ của Tổ quốc, tiếp nối xứng đáng thế trận lòng
dân trong kháng chiến chống thực dân Pháp, chống đế quốc Mỹ xâm lược trước
đây".
Trước năm
1986, do nhiều nguyên nhân khác nhau, nước ta lâm vào khủng hoảng kinh tế - xã
hội trầm trọng, đời sống nhân dân khó khăn, niềm tin của nhân dân vào sự lãnh
đạo của Đảng và tiền đồ của chủ nghĩa xã hội giảm sút, thậm chí còn xuất hiện
sự hoài nghi vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội. Trong tình hình đó, Đảng ta
đã kiên trì thực hiện các nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa xã hội; nghiêm khắc
sửa chữa những khuyết điểm, từng bước đổi mới đất nước. Đường lối đổi mới toàn
diện đất nước do Đại hội Đảng lần thứ VI đề ra đã đáp ứng nguyện vọng chính
đáng của quần chúng, thổi luồng gió mới vào phong trào cách mạng Việt Nam, làm cho nhân dân thêm tin tưởng vào sự lãnh
đạo của Đảng, kiên định mục tiêu
độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, đạt được
nhiều thành tựu to lớn, kích thích sản xuất phát triển, làm cho tốc độ lạm phát được kiềm chế, đời sống nhân
dân ngày một cải thiện rõ rệt. Niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng
được củng cố, sự đồng thuận trong các tầng lớp dân cư về con đường đi lên chủ
nghĩa xã hội được tăng cường, đó là những điều kiện thuận lợi để củng cố thế
trận lòng dân trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
“Thời
kỳ đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc dưới sự lãnh đạo của Đảng
Cộng sản Việt Nam, tư tưởng chiến tranh toàn dân, thực hiện toàn dân giữ nước
đã được phát huy đến đỉnh cao. Đảng ta đã nhất quán quan điểm sự nghiệp giữ
nước là của toàn dân, trong đó lực lượng vũ trang nhân dân là nòng cốt. Trong
chiến tranh giữ nước có bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, dân quân du kích,
tạo nên thế trận thiên la địa võng đánh địch ở khắp nơi, cả rừng núi, đồng bằng
và đô thị, với mọi thứ vũ khí từ hiện đại đến thô sơ, từ tên lửa đến tên tre,
lưỡi lê, lưỡi mác...”.
Phát huy thắng lợi
của sự nghiệp đổi mới, các kỳ đại hội lần thứ VII, VIII, IX, X, XI, XII
của Đảng tiếp tục giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, xác
định mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể cho từng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội
nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn
minh, đưa dân tộc ta vững bước tiến vào thế kỷ XXI dưới ánh sáng chủ nghĩa Mác
- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
Trong quá trình
thực hiện đường lối đổi mới đất nước, Đảng ta luôn quán triệt và chỉ đạo toàn
dân, toàn quân giữ vững ổn định chính trị đất nước, tăng cường quốc phòng, an
ninh để tạo ra môi trưởng hòa bình ổn định để xây dựng chủ nghĩa xã hội. Đảng,
Nhà nước ta đã có nhiều chỉ thị, nghị quyết lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện nhiệm
vụ phát triển kinh tế, mở rộng quan hệ đối ngoại gắn liền với tăng cường sức
mạnh quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc. Trên cơ sở tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng,
kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, toàn dân đã đoàn kết
xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Thế trận lòng dân trong lịch sử dựng nước, giữ
nước của dân tộc Việt Nam
trở thành thế trận toàn dân xây dựng và bảo vệ đất nước, bao hàm các lĩnh vực
quân sự, kinh tế, chính trị, văn hóa, ngoại giao... Công cuộc giữ
nước của dân tộc Việt Nam không chỉ thuần túy dựa vào lực lượng vũ trang, quân
đội (mặc dù lực lượng vũ trang, quân đội luôn được coi là lực lượng nòng cốt
của sự nghiệp giữ nước), mà còn dựa vào lực lượng nhân dân cả nước, dựa vào sự
đồng tâm nhất trí của cả dân tộc, dựa vào thế và lực toàn diện, cả vật chất,
tinh thần của đất nước. Thế trận toàn dân giữ nước đã tạo nên sức mạnh tổng hợp
to lớn, đủ sức đánh bại mọi kẻ thù, dù chúng có quân đông, vũ khí trang bị hiện
đại đến đâu. "Trong điều kiện một nước mà lực lượng quân sự không nhiều,
tiềm lực vật chất so với kẻ thù không lớn, thường phải "lấy yếu chống mạnh",
“lấy ít địch nhiều”, thì không còn cách nào khác phải phát huy cao nhất sức
mạnh chính trị - tinh thần, dựa chắc vào đó mà xây dựng thế trận toàn dân giữ
nước, có như vậy mới tạo nên sức mạnh tổng hợp lớn hơn hẳn kẻ thù để giữ nước
thành công". Xây dựng thế trận lòng dân luôn gắn với mục
tiêu, nhiệm vụ cách mạng, cùng với việc thường xuyên giáo dục lòng yêu
nước, yêu chủ nghĩa xã hội, ý thức tự hào, tự tôn dân tộc, nhiệm vụ cách
mạng,... đi đôi với quan tâm giải quyết tốt các lợi ích, gắn phát triển kinh tế
với văn hóa - xã hội, chăm lo đời sống nhân dân. Xây dựng thế trận lòng dân
phải có kế thừa, phát triển; có nội dung, phương thức phù hợp với từng thời kỳ,
nhất là trong thời kỳ đổi mới, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế. Đặc biệt, cần chú ý phát huy
những yếu tố thời đại để có nội dung, phương thức tiến hành phù hợp, hiệu quả nhất, cần
được tiến hành thường xuyên, liên tục trên cơ sở phát huy trách nhiệm của tất
cả các cấp, ngành, cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, tạo niềm tin, sự ủng
hộ rộng rãi của mọi tầng lớp nhân dân.
Bài viết bởi: Tăng âm truyền thanh, thiết bị truyền thanh
